Кiрiспе Паскаль тiлiнiң операторлары. Программаға енетiн нұсқауларды (командаларды) Паскаль тiлiнде оператор дейдi. Паскаль тiлiнiң операторларын қарапайым және күрделi (құрама) операторлар деп екi топқа бөледi. Қарапайым операторлардың құрамына басқа оператор енбейдi. Ал күрделi операторлардың iшiне бiрнеше қарапайым операторлар енуi мүмкiн. Паскаль тiлiнде қарапайым операторларға: меншiктеу, көшiру, бос, енгiзу және шығару операторлары жатады. Күрделi операторларға: шартты көшiру, қайталау (цикл), таңдау, жалғастыру және т.б. операторлар жатады. Бұл оператоблар тұтас бiр оператор қызметiн атқарады. Программада операторлар орналасқан ретi бойынша (көшiру операторы болмаса) орындалады..
Меншiктеу операторы. Меншiктеу операторы барлық тiлдерде пайдаланылатын негiзгi оператор болып табылады. «Мән меншiкте» деген бұйрықты орындайтын операторды меншiктеу операторы дейдi. Меншiктеу операторының жалпы жазылу түрi төмендегiдей: W:=Е. Мұнда: W- айнымалы атауы, ":=” меншiктеу белгiсi, Е-арифметикалық өрнек. Бұл оператор екi мiндет атқарады. Айнымалылардың белгiлi мәндерi бойынша Е-арифметикалық өрнегiнiң мәнiн есептейдi. Есептелген мән W атауына меншiктеледi, яғни W-ге сәйкес жады ұяшығына орналасады. Мұнда әдеттегi теңдiк "=” белг3с3мен меншiктеу ":=” белгiсiн шатастырмау қажет. Олар тек түр жағынан ғана емес, мағынасы жағынан да өзгеше. Мысалы х=5өрнегi х-тiң мәнi 5-ке тең дегендi бiлдiредi де, ал х:=5 өрнегi х нөмiрi бар ұяшыққа 5 санын орналастырамыз дегендi бiлдiредi. Сондай-ақ Паскаль тiлiнде х=х+3 өрнегi дұрыс мағына бермейдi, ол х:=х+3 түренде жазылады, бұл бұрыңғы х ұяшығында тұраған санға 3 санын қосып х жәшiгiне қайта орналастыр дегендi бiлдiредi.
Жалпы жағдайда арифметикалық өрнек: Тұрақты Айнымалы атауы Функция өрнек түрлерiнiң бiрiнде берiлуi мүмкiн. Мысалы: R:=19.36; M:=’завод’; Y:=sqrt(sqr(x)+1); Меншiктеу операторы тек арифметикалық өрнектер үшiн ғана емес, логикалық және символдық берiлгендер үшiн де пайданылады. Мысалы: К:=A AND B, егер мұнда А-ақиқат, ал В-жалған болса, онда К жалған мән қабылдайды, К-ақиқат мән қабылдау үшiн А және В ақиқат болу қажет. Символдық мән әрқашанда апостроф «’» iшiне алынып жазылады. Мысалы: В:=’T’; B5:=’9’; Меншiктеу операторын пайдаланғанда айнымалы атауының типi мен қабылдайтын мәнiнiң типi бiрдей болуы қажет Мысалы: егер VAR M: REAL; болып оператор былай M:=’15’ жазылса, онда ол дұрыс болмайды, себебi М-нiң типiн нақты, ал мән символдық. Сол сияқты, төменгi оператор да дұрыс жазылмаған. VAR A,B,C,D:REAL; ………………………
